Cảm nhận bài thơ Câu cá mùa thu (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến

Đề bài: Cảm nhận bài thơ “Câu cá mùa thu” (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến

Bài làm

Mùa thu là đề tài quen thuộc trong thơ ca Việt Nam cả xưa và nay. Mỗi nhà thơ, nhà văn đều có những cảm nhận riêng của mình về mùa thu nhưng nếu nói về mùa thu làng quê nước ta thì không thể không kể đến bài thơ “Câu cá mùa thu” (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến. Một bài thơ điển hình về vẻ đẹp của mùa thu làng quê Bắc bộ với những cảm nhận tinh tế của thi nhân, từ gần đến xa, từ thấp lên cao, từ không gian hẹp đến không gian rộng:

“Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo”

Ở làng quê Bắc bộ, ao là một không gian quen thuộc mà ta có thể bắt gặp ở  bất cứ làng xóm nào. Khi tiết trời sang thu mọi cảnh vật đều yên bình lặng lẽ và cái lạnh lẽo, trong veo của mặt nước ao làng có lẽ diễn tả thật nhất, tinh tế nhất sự chuyển động của tiết trời. Thi nhân Nguyễn Khuyến thật tinh tế khi lấy sự lạnh lẽo của mặt nước để mô tả mùa thu thôn quê:

“Sóng biếc theo làn hơi gợn tí

  Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo”

Bất cứ ai đọc và thưởng thức “câu cá mùa thu” của Nguyễn Khuyến chắc chắn đều có một cảm nhận chung, đó là cảnh vật và không gian mùa thu Bắc bộ hiện lên đầy nhẹ nhàng, tinh tế. Thi nhân cảm nhận tinh tế đến mức, làn sóng lăn tăn trên mặt nước hồ ao chỉ như một “làn hơi gợi tí” và ngoài ngõ vắng kia, bất chợt những chiếc lá vàng rơi theo gió thu.

>> Xem thêm:  Kể lại câu chuyện bán chó của Lão Hạc


cam nhan bai tho cau ca mua thu thu dieu cua nguyen khuyen - Cảm nhận bài thơ Câu cá mùa thu (Thu điếu) của Nguyễn Khuyến

Cảm nghĩ về bài thơ "Thu điếu" của Nguyễn Khuyến

Lá vàng mùa thu là một hình ảnh quen thuộc trong bất cứ một bài thơ nào viết về mùa thu. Nhưng cái hay của chiếc lá trong mùa thu của Nguyễn khuyến là nó được dùng với một động từ “đưa vèo”. Ta cảm như khi mùa thu đến, chiếc lá vàng kia rơi khỏi cành cây mà không một chút luyến tiếc, bởi đó là quy luật của thời gian.

Cảnh vật được mô tả từ gần đến xa và từ thấp lên cao:

“Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt

   Ngõ trúc quanh co khách vắng teo”

Đất trời cũng đang chuyển động theo sự biến chuyển của thời gian. Bên dưới là mặt nước trong veo thì ở tầng cao tít tắp ấy, bầu trời cũng hiện lên xanh ngắt, bao la, rộng lớn. Tất cả đều yên ắng, yên ắng đến mức, ngõ trúc vốn đã bé, ngoằn ngoèo cũng “vắng teo” bóng người. Ở đây, ta không thể không chú ý đến bầu trời xanh ngắt, bởi với Tam Nguyên Yên Đổ Nguyễn Khuyến, bầu trời xanh là một hình ảnh đặc trưng mà ta có thể bắt gặp trong cả hai bài thơ còn lại trong chùm ba bài thơ về mùa thu của ông:

“Trời thu xanh ngắt mấy từng cao”.

(Thu vịnh)

“Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt”.

(Thu ẩm)

Không chỉ là bầu trời xanh ngắt mà ngõ trúc cũng là hình ảnh quen thuộc trong thơ ông như ở trong bài: “nhớ núi Đọi”, ở đó, ngõ trúc cũng hiển hiện lên với một gam màu yên tĩnh, man mác buồn:

>> Xem thêm:  Phân tích bài thơ Tự tình của Hồ Xuân Hương

“Dặm thế, ngõ đâu từng trúc ấy

Thuyền ai khách đợi bến đâu đây?”

Từ ao thu đến thuyền câu, từ sóng biếc đến lá vàng, từ ngõ trúc lên tầng mây… cảnh vật thiên nhiên vùng nông thôn Bắc Bộ cứ hiện lên thật nhẹ nhàng dưới ngòi bút tinh tế của Nguyễn Khuyến mà ở đó ta cảm như tác giả đang lặng lẽ quan sát sự chuyển động chầm chậm của thời gian, để rồi tác giả kết thúc bức tranh thu với hai câu thơ gợi cho ta bao cảm xúc:

“Tựa gối buông cần, lâu chẳng được

      Cá đâu đớp động dưới chân bèo”

Bài thơ vẻn vẹn chỉ có tám câu nhưng đến sáu câu thơ đầu tác giả mô tả cảnh thu, không gian mùa thu và chỉ đến hai câu thơ cuối, hình ảnh người câu cá mới hiện lên nhưng hiện lên cũng nhẹ nhàng, yên ả như chính cảnh vật xung quanh. Đó là một tư thế thật nhàn hạ: “tựa gối ôm cần”, rồi cả một sự chờ đợi: “lâu chẳng được”.

Sự yên tĩnh của không gian mùa thu yên ả, tĩnh mịch đến mức, chúng ta cảm nhận âm thanh bé nhỏ của những chú cá đang “Đớp động dưới chân bèo” … yên bình đến lặng lẽ, tác giả hay hình ảnh người câu cá trong bài thơ đang trong trạng thái cô đơn, lặng lẽ, buồn xa vắng.

Toàn bài thơ là một không gian tĩnh lặng, là một bức tranh thủy mặc của mùa thu dưới ngòi bút tinh thế của Nguyễn Khuyến. Ở bức tranh thủy mặc đó, có một chút bình dị, có một chút yên bình lặng lẽ, đẹp đấy nhưng cũng buồn man mác đấy. Hình ảnh mùa thu làng quê Bắc bộ hiện lên thật chân thực, tinh tế nhưng chúng ta cũng cảm nhận được nỗi buồn, nỗi cô đơn của thi nhân.

>> Xem thêm:  Phân tích vẻ đẹp tình người và niềm hi vọng vào cuộc sống của Tràng trong Vợ nhặt của Kim Lân

Tuy nhiên, trong cái buồn đó, ta lại cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, yêu làng quê, yêu cái cảnh vật bình yên của làng quê Việt Nam của cụ Tam nguyên yên đổ. Và khi đọc, khi cảm bài thơ này, ta càng thêm yêu, thêm quý thiên nhiên, đất nước, con người quê hương hơn.

Diệu Linh