Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của tác giả Nguyễn Tuân

Đề bài: Phân tích tác phẩm “Người lái đò sông Đà” của tác giả Nguyễn Tuân.

Bài làm

Anh Đức khi nhận xét về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Tuân trong tùy bút “Người lái đò sông Đà” có đoạn viết: “Không biết chừng nào mới lại có một nhà văn như thế, một nhà văn mà khi ta gọi là bậc thầy ngôn từ không hề thấy ngại miệng, một nhà văn độc đáo vô song mà mỗi dòng mỗi chữ tuôn ra đầu ngọn bút đều như có một dấu triện riêng”. Tùy bút “Người lái đò sông Đà” với nhiều đặc sắc nghệ thuật đã trở thành áng hùng ca về thiên nhiên và con người Tây Bắc trong thời đại mới.

Nguyễn Tuân là “một trong mấy nhà văn lớn mở đường đắp nền cho văn xuôi Việt Nam đầu thế kỉ XX” (Nguyễn Đình Thi). Ông xuất hiện trên bầu trời văn học Việt Nam với một phong cách rất “ngông”, khẳng định một cây bút tài hoa, uyên bác, độc đáo và sâu sắc. Viết ở nhiều thể loại song thành công nhất vẫn là thể tùy bút, Nguyễn Tuân với tập “Sông Đà” (1960) là tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật đồng thời cũng là đỉnh cao của thể tài tùy bút. Qua tập tùy bút, đặc biệt là đoạn trích “Người lái đò sông Đà”, thiên nhiên và con người Tây Bắc như ngời sáng, thiên nhiên vừa hùng vĩ, dữ dội vừa thơ mộng, trữ tình còn con người tài trí dũng cảm mang chất “vàng mười” của mảnh đất Tây Bắc.

>> Xem thêm:  Giải thích câu tục ngữ Tấc đất tấc vàng

Trước hết, tác phẩm “Người lái đò sông Đà” đã được Nguyễn Tuân “bố trí” một con sông Đà đầy tính biểu tượng để làm nổi bật lên vẻ đẹp thiên nhiên Tây Bắc cũng như là “đòn bẩy” cho nhân vật ông lái đò xuất hiện. Trong các sáng tác của mình, Nguyễn Tuân luôn thể hiện là con người sắc sảo, tinh tế, tỉ mỉ, thông kim bác cổ và tư tưởng rất rộng, rất sâu. Do vậy con sông Đà hiện nên rất có “tính người”, đó là một tính cách vô cùng hung bạo thông qua hai phương diện tâm địa và diện mạo. Con sông Đà mang diện mạo dữ dội và nguy hiểm như một thứ kẻ thù số 1. Ở những quãng sông hẹp và những cái hút nước, “nước xô đá, đá xô sóng, sóng xô gió, cuồn cuộn luồng gió gùn ghè suốt năm như lúc nào cũng đòi nợ xuýt bất cứ người lái đò Sông Đà nào tóm được qua đấy”. Con sông Đà như một loài thủy quái hung thần khôn ngoan nhưng hiểm ác. Con sông cùng sóng, đá, nước dàn thế trận nhiều tầng. Những hòn đá “nhăn nhúm méo mó” lại có thể bày binh bố trận “đám tảng đám hòn chia làm ba hàng chặn ngang trên sông đòi ăn chết cái thuyền”. Trận địa đá gồm “hàng tiền vệ, có hai hòn canh cửa đá trông như là sơ hở”, để “dụ đối phương đi vào sâu hơn nữa” rồi “đánh khuýp quật vu hồi lại”. Chọc thủng được tuyến hai thì tuyến ba với những bong ke chìm và pháo đài đá đang chờ sẵn để “đánh tan cái thuyền lọt lưới đá tuyến trên”. Nó đã “ngàn năm mai phục” chốn này như thế. Con sông Đà bên cạnh nét hung bạo còn còn có dáng vẻ trữ tình như thiếu nữ kiều diễm “con sông tuôn dài như một áng tóc trữ tình, đầu tóc chân tóc ẩn hiện trong mây trời Tây Bắc”, khi thì “xanh xe một áng thủy tinh khối đúc dày”, khi “xanh ngọc bích”, khi “lừ lừ chín đỏ”. Có lúc tưởng như nó còn mang tâm hồn của một vị “cố nhân”, là “cái miếng sáng lóe lên một màu nắng tháng ba Đường thi”. Từng câu từng chữ linh hoạt, phong phú và chuẩn xác đã giúp Nguyễn Tuân thổi hồn vào “nhân vật”.

>> Xem thêm:  Nghị luận xã hội về trách nhiệm của con cái đối với cha mẹ

phan tich tac pham nguoi lai do song da cua tac gia nguyen tuan - Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà của tác giả Nguyễn Tuân

Phân tích tác phẩm Người lái đò sông Đà

Bên cạnh đó, Nguyễn Tuân còn khắc họa một hình tượng ông lái đò với chất tài hoa, nghệ sĩ, dũng cảm. Trong trận chiến với con sông Đà quái ác, ông lái đò đã tài trí, dũng cảm chế ngự và chiến thắng. Nguyễn Tuân đã miêu tả một cuộc vượt thác tựa như một trận thủy chiến giữa người và nước. Tác giả cho thấy một sự tương quan lực lượng thú vị. Khi con sông bày trận để “vây”, “dụ”, “tử”… thì ông lái đò đã phản công một cách rất nghệ sĩ sông nước tựa như thói chơi “ngông” thường thấy. Ông lái dò như vị dũng tướng “nắm chắc được cái bờm sóng đúng luồng rồi ông đò ghì cương lái”, “bám chắc”, “phóng nhanh”, “lái miết”. Ông lái đò gần như nắm vững quy luật của dòng sông, phu luật phục kích “của lũ đá nơi ải nước hiểm trở này” để tự do vung mái chèo trong cuộc chiến sinh tử. Tài điều khiển con tàu đạt tới độ điêu luyện siêu phàm “như một mũi tên tre xuyên nhanh qua hơi nước, vừa xuyên vừa tự động lái lượn được”. Khi đã chiến thắng và “sóng thác xèo xèo tan trong trí nhớ” thì người đọc mới kịp định thần lại, trong khi đó “cuộc sống của họ ngày nào cũng chiến đấu với sóng nước sông Đà dữ dội”. Như vậy, Nguyễn Tuân đã tấu lên bản đàn ngợi ca con người bình thường giản dị trong lao động hằng ngày bằng cảm hứng anh hùng ca, họ hiện lên như những người nghệ sĩ sông nước.

>> Xem thêm:  Tả quả cam em biết lớp 5

Đọc “Người lái đò sông Đà” của Nguyễn Tuân, ta thực sự bị cuốn vào những con chữ “nóng hổi” và ngôn ngữ nhiều cấp bậc, giàu tính binh pháp vô cùng công phu, trau chuốt và độc đáo. Đến bao giờ mới lại có một nhà văn như thế, một nhà văn mang dấu ấn cá nhân đậm nét “không lẫn” với bất kì ai, một nghệ sĩ lớn chân chính giàu tính nhân văn, nhân ái.

Hoài Lê